Sự phát triển của AI đang làm thay đổi nhanh chóng môi trường số mà trẻ tiếp xúc mỗi ngày. Một câu hỏi có thể dẫn đến một câu trả lời từ AI, một đường link mới, một hình ảnh, video hoặc gợi ý về một công cụ mà trẻ chưa từng sử dụng.

Với phụ huynh, điều này đặt ra một thách thức mới: không thể biết trước hoặc kiểm tra từng nội dung mà trẻ có thể gặp.

Thay vì tập trung vào việc kiểm soát mọi tình huống, cha mẹ có thể xây dựng cho trẻ nhiều lớp bảo vệ khác nhau, kết hợp giữa công cụ trên thiết bị và những nguyên tắc sử dụng công nghệ trong gia đình.

Dưới đây là 5 lớp cha mẹ có thể bắt đầu áp dụng.

Lớp thứ nhất: Thiết lập đúng tài khoản dành cho trẻ

Nếu trẻ có thiết bị riêng, tài khoản sử dụng thiết bị nên được thiết lập phù hợp với độ tuổi thay vì dùng chung tài khoản với cha mẹ.

Với iPhone và iPad, phụ huynh có thể sử dụng Tài Khoản Trẻ Em trong nhóm Gia đình. Đây là nền tảng để quản lý các cài đặt như Thời Gian Sử Dụng, nội dung, ứng dụng và một số quyền truy cập khác.

Trên thiết bị Apple, phụ huynh có thể bắt đầu từ:

Cài đặt → Gia đình → Thêm thành viên → Tạo tài khoản trẻ em

Việc thiết lập đúng tài khoản ngay từ đầu giúp các công cụ kiểm soát được áp dụng theo đúng người sử dụng.

Lớp thứ hai: Có bước xem xét trước khi trẻ tiếp cận nội dung mới

Trẻ có thể biết đến một ứng dụng hoặc website mới từ rất nhiều nguồn: bạn bè, quảng cáo, video, kết quả tìm kiếm hoặc một gợi ý được tạo bởi AI.

Vì vậy, thay vì chỉ yêu cầu trẻ “không được tải linh tinh” hoặc “không mở link lạ”, cha mẹ có thể tạo thêm một bước phê duyệt.

Đối với ứng dụng mới

Tính năng Hỏi Để Mua của Apple cho phép trẻ gửi yêu cầu khi muốn tải hoặc mua một số nội dung. Phụ huynh có thể xem yêu cầu trước khi quyết định Phê Duyệt hoặc Từ Chối.

Đối với website mới

Trên các phiên bản phần mềm được hỗ trợ, tính năng Hỏi Để Duyệt tạo một bước tương tự khi trẻ muốn truy cập website mới bằng Safari hoặc trình duyệt được hỗ trợ.

Điểm quan trọng không chỉ nằm ở việc “cho phép hay chặn”.

Mỗi yêu cầu cũng có thể trở thành một cơ hội để cha mẹ hỏi trẻ: Con biết website hoặc ứng dụng này từ đâu? Con định dùng nó để làm gì?

Qua đó, trẻ dần hình thành thói quen suy nghĩ trước khi truy cập một nội dung mới.

Lớp thứ ba: Thiết lập giới hạn thời gian rõ ràng

Thời lượng sử dụng thiết bị thường là vấn đề khiến nhiều gia đình khó thống nhất.

Một yêu cầu chung như “không được dùng điện thoại nhiều” có thể khó thực hiện đối với trẻ vì chưa có giới hạn cụ thể.

Phụ huynh có thể thay thế bằng những quy ước rõ hơn:

• Khoảng thời gian nào được sử dụng thiết bị?
• Hoạt động nào được ưu tiên?
• Khi nào thiết bị cần được cất đi?
• Ứng dụng nào cần giới hạn thời gian?

Với iPhone và iPad, Thời Gian Sử Dụng, Giờ Nghỉ và Giới Hạn Ứng Dụng là những công cụ phụ huynh có thể sử dụng để hỗ trợ các quy tắc này.

Ví dụ, gia đình có thể thống nhất không sử dụng thiết bị trong bữa ăn và hạn chế các ứng dụng gây xao nhãng trước giờ ngủ.

Điều quan trọng là trẻ hiểu vì sao có giới hạn, thay vì chỉ coi đó là một mệnh lệnh của người lớn.

Lớp thứ tư: Hình thành phản xạ “không chắc thì hỏi”

Dù các công cụ kiểm soát ngày càng được cải thiện, trẻ vẫn có thể gặp những tình huống mà công nghệ không thể tự quyết định thay.

Một nguyên tắc đơn giản cha mẹ có thể cùng trẻ ghi nhớ là:

DỪNG LẠI → KHÔNG BẤM TIẾP / KHÔNG NHẬP THÔNG TIN CÁ NHÂN → HỎI NGƯỜI LỚN

Nguyên tắc này có thể được áp dụng khi trẻ:

• Nhận được đường link không quen thuộc.
• Có người lạ muốn bắt chuyện.
• Được yêu cầu cung cấp tên, địa chỉ, hình ảnh hoặc thông tin cá nhân.
• Gặp hình ảnh hay video khiến trẻ sợ hoặc khó chịu.
• Nhận được một câu trả lời từ AI mà trẻ không hiểu.
• Không biết thông tin mình vừa đọc có đáng tin hay không.

Trong thời đại AI, trẻ không chỉ cần học cách tìm thông tin. Trẻ còn cần hiểu rằng một câu trả lời xuất hiện trên màn hình không đồng nghĩa với việc câu trả lời đó luôn chính xác hoặc phù hợp để làm theo.

Lớp thứ năm: Cha mẹ và trẻ cùng xem lại thói quen sử dụng

Quản lý thiết bị không nên chỉ diễn ra khi xảy ra vấn đề.

Phụ huynh có thể định kỳ cùng trẻ xem lại cách thiết bị đang được sử dụng.

Trên thiết bị Apple, phần Thời Gian Sử Dụng có thể cung cấp thông tin về những ứng dụng và website trẻ sử dụng nhiều cùng các dữ liệu hoạt động liên quan.

Từ những thông tin này, cha mẹ có thể trao đổi với trẻ:

• Hoạt động nào đang chiếm nhiều thời gian nhất?
• Trẻ có thực sự cần khoảng thời gian đó không?
• Có ứng dụng hoặc website mới nào cần cùng tìm hiểu?
• Các giới hạn hiện tại có còn phù hợp?

Khi trẻ được tham gia vào cuộc trao đổi, những quy tắc sử dụng thiết bị có thể trở thành một phần của kỹ năng tự quản lý thay vì chỉ là sự kiểm soát từ người lớn.

Bảo vệ trẻ trong thời đại AI không có nghĩa là kiểm soát mọi thứ

Công nghệ thay đổi nhanh và những nội dung trẻ tiếp xúc cũng sẽ tiếp tục thay đổi.

Vì vậy, bên cạnh các công cụ kiểm soát, một nền tảng quan trọng của an toàn số vẫn là mối quan hệ tin cậy giữa trẻ và người lớn.

Trẻ cần biết rằng khi gặp một điều khó hiểu, đáng sợ hoặc chưa chắc chắn, các em có thể dừng lại và tìm đến cha mẹ, giáo viên hoặc một người lớn đáng tin cậy mà không sợ bị trách mắng.

Với trẻ nhỏ, an toàn trên môi trường số không chỉ là câu chuyện của riêng gia đình hay nhà trường. Đây là quá trình cần sự đồng hành của phụ huynh, giáo viên và những người chăm sóc trẻ, để trẻ từng bước hình thành kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm và phù hợp với độ tuổi.